Gehandicaptenzorg en de Wet DBA: geen zielig verhaal, wel decennia verkeerde keuzes

Bron aanleiding: berichtgeving van Nationale Zorggids (30 juli 2026) over jaarverslagen in de gehandicaptenzorg en zorgen over boetes onder de Wet DBA / schijnzelfstandigheid, o.a. via onderzoek van BDO en berichtgeving bij Skipr.

Meer dan de helft van de jaarverslagen in de gehandicaptenzorg zou een waarschuwing bevatten over de Wet DBA. Instellingen vrezen naheffingen, pensioenpremies over meerdere jaren en boetes als zzp’ers alsnog als werknemer worden gezien. Dat klinkt dramatisch. Het wordt ook zo gebracht: een sector die “bang” is, die “risico loopt”, die vooral slachtoffer lijkt van handhaving.

Op ZZP2ZZP lezen we dat anders.

Wat er echt in die toelichtingen staat

Als een zorgaanbieder in het jaarverslag moet opschrijven dat de zzp’ers met wie men werkt mogelijk als werknemer kunnen worden aangemerkt, is dat geen pech van de Belastingdienst. Dat is een stille bekentenis: de inhuur lijkt te veel op loondienst. Gezagsverhouding, inbedding in de organisatie, structureel hetzelfde werk als collega’s op de loonlijst — precies het terrein van schijnzelfstandigheid.

De Wet DBA is niet bedacht om “ondernemers te pesten”. Ze is er omdat jarenlang massaal loondienst is omgekat naar factuurtjes, met lagere lasten voor de opdrachtgever en minder bescherming voor de werkvloer. Handhaving die eindelijk tanden krijgt, is het logische gevolg van die geschiedenis — niet een willekeurige strafexpeditie tegen de zorg.

Het zielige frame helpt de verkeerde partij

De toon in dit soort stukken is voorspelbaar: zorg is kwetsbaar, cliënten zijn kwetsbaar, dus moet de sector ontzien worden als de rekeningen van schijnconstructies opduiken. Dat is een pity party. Het verschuift de aandacht van de kern:

• wie heeft decennialang gekozen voor goedkope, flexibele inhuur in plaats van fatsoenlijke arbeidsvoorwaarden en voldoende vaste formatie?
• wie heeft zzp-regels opgerekt tot een structureel rooster-instrument?
• wie betaalt de rekening als die constructie sneuvelt — en wie heeft intussen de besparing genoten?

Medelijden met de instelling die boetes vreest, is medelijden met de partij die het model inkocht. De serieus ondernemende zzp’er — met eigen acquisitie, echte ondernemersrisico’s, meerdere opdrachtgevers, zichtbare zelfstandigheid — is juist de groep die kapotgaat als “zzp in de zorg” synoniem wordt met verkapte loondienst. Elke sector die de titel zzp’er leegrooft, maakt het moeilijker voor wie wél ondernemer is.

Te lage lonen + structurele zzp = geen natuurverschijnsel

Gehandicaptenzorg kampt met krapte, zwaar werk en maatschappelijke druk. Dat is waar. Het rechtvaardigt niet een businessmodel waarin vast personeel te krap of te mager wordt bezet en gaten stelselmatig met “zelfstandigen” worden gedicht die in de praktijk meedraaien als werknemer zonder werknemersrechten. Dat is geen innovatie. Dat is arbeidsrecht arbitrage.

Wie zijn vaste staf structureel onderbetaalt of onderbezet houdt, en het verschil opvangt met schijnzelfstandigen, mag niet verrast doen als handhaving duur wordt. Boetes en naheffingen zijn dan geen onweer uit het niets; het is uitgestelde kostprijs van een model dat de loonlijn ontweek.

Wat wél past bij echte zelfstandigen

ZZP2ZZP staat aan de kant van ondernemers die projecten doen, specialismen leveren, onderhandelen over prijs en scope, en weg kunnen lopen van een slechte opdracht. In de zorg kan dat bestaan — denk aan tijdelijke expertise, heldere resultaatopdrachten, duidelijke afbakening. Wat niet past: structurele diensten in het rooster, vaste gezagslijnen, en een jaarverslag dat al half toegeeft dat de Belastingdienst weleens “werknemer” zou kunnen zeggen.

Wil de sector minder bang zijn voor de Wet DBA? Dan is het antwoord niet een mediocampagne over boetes. Het antwoord is:

1. eerlijke formatie en beloning voor werk dat loondienst is;
2. zzp alleen waar het echt opdracht is, niet als flexibele loonlijn;
3. stoppen met het framemen van handhaving als aanval op de zorg, terwijl cliënten en echte ondernemers de dupe worden van rommelconstructies.

Conclusie

Dat gehandicaptenzorginstellingen massaal DBA-risico’s in hun jaarverslag zetten, is geen bewijs dat de wet te streng is. Het is een geurvlag: te veel inhuur ruikt naar loondienst. De zielige toon — sector onder druk, bang voor boetes — maskeert een hardere waarheid: wie jarenlang zzp-regels misbruikte om personeelskosten te drukken, heeft het kapotgemaakt voor serieuze ondernemers én een rekening opgebouwd die nu in zicht komt.

Handhaving is geen pity party. Opruimen is dat ook niet. Wie wil blijven werken met echte zzp’ers, moet ophouden ze als goedkope werknemers zonder cao te behandelen.

We baseren de feitelijke aanleiding (jaarverslagen, BDO, Wet DBA-risico’s) op openbare berichtgeving; de duiding is van ZZP2ZZP.